Historiku i Pullës

Historiku i Pullës Shqiptare

Pulla shqiptare përfaqëson një nga dëshmitë më të rëndësishme të historisë së shtetit shqiptar. Ajo nuk është vetëm një mjet postar, por edhe një dokument historik, kulturor dhe artistik, që pasqyron zhvillimet politike, shoqërore dhe ekonomike të vendit ndër vite.

Fillimi i Pullës Shqiptare (1913)

Historia e pullës shqiptare nis më 5 maj 1913, me emetimin e pullës së parë kombëtare, e cila shënon fillimin e historisë së Postës shqiptare. Ky emetim u realizua gjatë qeverisë së parë shqiptare, me meritën e ministrit të asaj kohe Lef Nosi.

Në këtë periudhë paraqiten për herë të parë:

• pulla me mbishkrimin “Shqipnia”,
• vula të qarkulluara me shkrimin “Lef Nosi”,
• zarfe dhe pulla me ngjyra të ndryshme,
• pulla të dhëmbëzuara me makinë gëpse.

Emisionet e para përfshinin edhe pulla të mbetura nga periudha osmane, të mbishtypura me shqiponjën dykrenare dhe emërtimin e shtetit shqiptar.

Qeveria e Parë dhe Emisionet e Hershme

Në vitet e para të shtetit shqiptar u emetuan seri pullash ku vlera shënohej sipas monedhave të kohës, “para” dhe “grosh”. Këto pulla përfaqësojnë një etapë të rëndësishme të konsolidimit të administratës postare shqiptare.

Një vend të veçantë zë seria e pullave me portretin e Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastrioti – Skënderbeu, e cila shënon afirmimin e simboleve kombëtare në filatelinë shqiptare.

Qeveria e Princ Vidit (1914)

Gjatë qeverisjes së Princ Vidit, u emetuan seri pullash me portretin e tij, të përbëra nga shtatë pulla me ngjyra të ndryshme, të shtypura në Gjermani. Këto emetime u shoqëruan edhe me zarfe dhe karta postare të vulosura në rastin e mbërritjes së Princ Vidit në Durrës.

Kjo periudhë përfshin gjithashtu karta postare dhe materiale postare përkujtimore me mbishkrime simbolike të kohës.

Qeveritë e Përkohshme dhe Vitet 1919–1924

Pas Luftës së Parë Botërore, pullat shqiptare pasqyrojnë periudhën e qeverive të përkohshme dhe ndikimin e administratës austro-hungareze. Në këtë fazë u përdorën:

• pulla fiskale dhe postare me mbishtypje të ndryshme,
• pulla me emërtimet e qyteteve shqiptare,
• seri me shqiponjë dykrenare dhe Kryqin e Kuq.

Kjo periudhë karakterizohet nga një larmi e madhe emetimesh dhe zgjidhjesh grafike.

Republika e Shqipërisë (1925)

Në vitin 1925 emetohen pullat e Republikës së Shqipërisë, ku një pjesë paraqesin peizazhe shqiptare, ndërsa seri të tjera portretin e Ahmet Zogut, duke pasqyruar funksionin e tij si President i Republikës.

Një nga emisionet më të rëndësishme të kësaj periudhe është ai kushtuar “Fluturimit të Parë” Vlorë–Brindizi, si dhe karta postare me mbishkrimin “Republika e Shqipërisë”.

Mbretëria Shqiptare (1928–1939)

Me shpalljen e Mbretërisë, pullat mbajnë portretin e Mbretit Zog I dhe mbishkrimin gotik “Mbretëria Shqiptare”. Në vitin 1937, me rastin e 25-vjetorit të Pavarësisë, u emetuan seri dhe blloqe përkujtimore. Martesa e Mbretit Zog me Mbretëreshën Geraldinë u shoqërua gjithashtu me emetime të veçanta filatelike.

Pushtimi Italian dhe Nazist (1939–1944)

Gjatë pushtimit italian, pullat shqiptare u emetuan në Itali dhe mbajtën portretin e Viktor Emanuelit III. Një seri e veçantë e vitit 1943 iu kushtua luftës kundër tuberkulozit.Në periudhën e pushtimit nazist, për herë të parë u përdorën bocete origjinale të pullave, të punuara në laps grafiti, si dhe seri me tematikë ndihmën humanitare për të dëmtuarit nga lufta.

Pas Çlirimit – Republika Popullore

Pas vitit 1945, pullat shqiptare i kushtohen fitores ndaj fashizmit dhe ndërtimit të shtetit të ri. Emetohen seri që përfaqësojnë:

• Skënderbeun,
• Qemal Stafën,
• Ushtrinë shqiptare,
• Asamblenë Kushtetuese dhe ngjarje të rëndësishme historike.

Rindërtimi dhe Tematika Shoqërore

Një pjesë e rëndësishme e pullave pasqyron rindërtimin dhe zhvillimin e vendit, duke paraqitur:

• elektrifikimin,
• hidrocentralet,
• industrinë,
• bujqësinë,
• infrastrukturën rrugore dhe hekurudhore.

Paralelisht, u emetuan seri tematike kushtuar Kryqit të Kuq, shëndetit publik, faunës dhe florës shqiptare, si dhe përvjetorëve të ndryshëm kombëtarë dhe ndërkombëtarë.

Trashëgimia Filatelike

Sot, pulla shqiptare përbën një trashëgimi të çmuar kombëtare. Në ekspozita dhe koleksione paraqiten:

• pulla, vula dhe zarfe origjinale,
• negativë filmash në xham,
• lastra për prodhimin e pullave,
• bocete origjinale artistike.

Kjo pasuri filatelike dëshmon historinë, identitetin dhe zhvillimin e shtetit shqiptar ndër dekada.

Seritë filatelike pas vitit 1990

Pas vitit 1990, emetimet filatelike shqiptare janë pasuruar me tematika të larmishme, që pasqyrojnë hapjen e vendit dhe integrimin e tij kulturor dhe sportiv në arenën ndërkombëtare. Ndër to spikasin seri kushtuar zbulimeve arkeologjike, të cilat dëshmojnë lashtësinë e qytetërimit në trojet shqiptare, si dhe seri të dedikuara aktiviteteve sportive dhe Lojërave Olimpike të zhvilluara në vende të ndryshme të botës.

Një vend të veçantë zënë emetimet kushtuar figurave kyçe të historisë kombëtare, si Skënderbeu, si dhe personaliteteve me përmasa botërore, ndër të cilat Nënë Tereza, përfshirë edhe seritë e posaçme të emetuara në përkujtim të momenteve të rëndësishme të jetës dhe veprës së saj.

Trashëgimia kulturore dhe vlerat universale

Një pjesë e rëndësishme e filatelisë shqiptare i kushtohet trashëgimisë kulturore materiale dhe jomateriale. Seritë filatelike pasqyrojnë monumente, objekte dhe vlera kulturore të mbrojtura nga UNESCO, duke promovuar pasurinë kulturore shqiptare në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar.

Po ashtu, përmes serive të dedikuara figurave të shquara kombëtare dhe botërore, Posta Shqiptare ka nderuar personalitete që kanë kontribuar në fusha të ndryshme si kultura, arti, shkenca, politika dhe muzika, duke i dhënë filatelisë një dimension edukues dhe përfaqësues.

Tradita dhe artizanati shqiptar

Filatelia shqiptare ka ruajtur dhe promovuar mjeshtërinë tradicionale përmes serive të dedikuara artizanatit, si dhe veshjeve tradicionale shqiptare. Këto emetime paraqesin kostumet kombëtare nga të gjitha trevat shqiptare, duke reflektuar larminë kulturore nga veriu në jug dhe trashëgiminë e pasur të brezave.

Filatelia për fëmijë

Një kapitull i veçantë i filatelisë shqiptare i kushtohet fëmijëve, me seri pullash që paraqesin personazhe të njohura të filmave vizatimorë dhe tema edukative. Këto emetime janë realizuar si para ashtu edhe pas vitit 1990 dhe shoqërohen me zarfe të Ditës së Parë të Qarkullimit, duke nxitur interesin e brezave të rinj për filatelinë.

Emetimet e reja filatelike

Çdo vit, Posta Shqiptare prezanton emetime të reja filatelike, të konceptuara për të pasqyruar ngjarje, tema dhe figura me rëndësi kombëtare dhe ndërkombëtare.